I n d i a s e B o l l y w o o d D a n s Bollywood is de populaire benaming voor de meest populaire filmgenre op deze planeet!(Een samentrekking van de woorden Bombay en Hollywood.) De Hindi filmindustrie is gestationeerd in Bombay (ook wel bekend als Mumbai) in India. Alleen al in het jaar 2001, verkocht Bollywood wereldwijd een miljoen bioscoopkaartjes méér dan Hollywood deed! (bron: Business Week, 12/2/02). Geen wonder! Honderd milljoenen mensen - van Delhi tot Dubai, van Johannesburg tot Jackson Heights, van Perth tot Praag en van Southall tot de San Francisco Baai - erkennen Bollywood als hun eerste keuze in entertainment. De meeste films die uit Bollywood komen zijn over het algemeen musicals die tijdloze verhalen vertellen over de liefde, onrust, familieverbanden, armen versus rijken, cultuur, geloof etc. Een belangrijk element in de Bollywood film is de muziek en zijn de liedjes. De liedjes, die vaak vertellend worden uitgebeeld, vormen een onderdeel van de verhaallijn en geven meestal een bepaalde emotie weer van de hoofdrolspelers. Vroeger lag de nadruk op het uitbeelden middels sterke mimiek en weinig dansbewegingen. Met de jaren mee en de invloeden van het westen heeft er een verschuiving plaatsgevonden, maar het vertellende karakter is nooit verloren gegaan. De liedjes werden steeds meer dynamischer gechoreografeerd met veel dansbewegingen waardoor het een showelement kreeg, wat wij nu de Bollywood dans noemen. De hedendaagse Bollywood filmdans is een mix van allerlei dansstijlen, naast de traditionele Indiase klassieke dans (Bharatanatyam en Kathak) uit India zie je ook invloeden uit de buikdans, moderne dans en Afrikaanse dans. Hierdoor ontstaat een hippe en vooral swingende variant waarbij de Indiase invloeden en bewegingen nog terug te zien zijn. Bharata Natyam Met een traditie van meer dan 2000 jaren oud, is de Bharata Natyam een van de oudste klassieke dansstijlen van uit de staat Tamilnadu (Zuid-India). De dans is extreem traditioneel en staat bekend door zijn gratie, zuiverheid, gevoeligheid en beeldende houding. De naam Bharata Natyam is afkomstig van Bhava (uitdrukking) + Raga (muziek) + Tala (ritme) + Natyam (dans) Alle aspecten van de Bharatha Natyam zijn gebaseerd op traditie. Aan de motoriek en veelzijdigheid van de danser(es) worden dan ook hoge eisen gesteld. Er zijn eeuwenoude voorschriften met betrekking tot elke beweging, van de ogen, de nek, de wenkbrauwen, het hoofd tot aan de positie van elke vinger. Een lange en zware opleiding gaat vooraf aan het bereiken van een goed niveau van de artiest.
	Hiernaast is het belangrijk om kennis te hebben of krijgen van de gebruiken en tradities van het Hindoeïsme. Met deze kennis kunnen de verhalen uit de mythologie van het Hindoeïsme correct worden uitgebeeld. Bharatha Natyam is een vorm van yoga. Hierover is geen twijfel mogelijk, want de weg naar perfectie in Bharatha Natyam gaat over jaren van gedisciplineerd en geconcentreerd werken teneinde het lichaam en geest in een optimale balans samen te laten werken. Het belang van gezichtsuitdrukkingen en het juiste gebruik ervan is op elk moment in een dans groot. Alvorens een dans op te voeren, wordt daarom een korte introductie gegeven waarbij het verhaal wordt uitgelegd. Uiteraard zijn er ook stukken waarin alleen ritmiek en techniek worden beoefend. Interessant is de afwisseling tussen drie-, vier-, vijf-, zeven- en negen kwartsmaten in de dans.
Muziek De muziek waarop gedanst wordt, is tevens Zuid Indiaas en is bekend als Karnatische muziek. Het zijn voornamelijk religieuze liederen, afgewisseld met korte ritmische en melodische improvisaties. Deze liederen bestaan meestal uit korte melodieën met vele coupletten. Deze coupletten worden meestal afgewisseld met ritmisch gesproken lettergrepen (bols), waarbij elke lettergreep een dansbeweging vertegenwoordigt. Dit ritme wordt uitgesproken door de Guru, die hiermee een stuk techniek introduceert. Bharatha Natyam bezit een enorme vitaliteit en is sereen van karakter.

Tempeldansen Omstreeks 100 jaar voor Christus legde de wijze Bharata Muni in het boek over theaterkunst, de Natya Sastra, de regels en voorschriften vast voor o.a. de dans, de muziek, decors, kleding en make-up.Bharatanatyam kent zijn oorsprong in de tempels van Zuid-India en werd vroeger uitgevoerd door een speciale groep vrouwen genaamd devadasis, dienaressen van God. Dans was toen voornamelijk onderdeel van tempelrituelen en kende daarnaast ook een meer seculiere achtergrond, waarbij dansers aan het hof

van de koning dansten. Later is deze danskunst helaas in verval geraakt, omdat ze werd geassocieerd met prostitutie. Ondanks het verbod op tempeldansen bleven sommige families toch hun dochters opleiden in de dansvorm. Er was nog steeds behoefte aan dansers voor huwelijksplechtigheden en sommige rijke families vonden de dans een belangrijk deel van de opvoeding. Bharatanatyam werd verplaatst van de tempel naar de stad en tevens naar het theater. Na de Tweede Wereldoorlog nam Bharatanatyam dezelfde plaats in de maatschappij in als klassiek ballet in westerse landen. Bharatanatyam wordt geacht het neusje van de zalm te zijn van de klassieke dansstijlen en wordt verondersteld een essentieel deel uit te maken van de opvoeding van dochters evan de geschoolde hogere middelklasse. Door de jaren heen heeft Bharatanatyam steeds meer erkenning gekregen als een kunst die door professionals uitgevoerd wordt. De professionalisering van deze vorm is buiten India niet altijd gemakkelijk geweest. Toch zijn er over de hele wereld tal van Bahratnatyam-instituten waarin de vorm op een zeer hoog professioneel niveau wordt onderwezen en wordt opgevoerd.

Oorsprong van Bharata Natyam

Het verhaal gaat dat Goden en Godinnen de Heer Brahma verzochten om, naast de bestaande 4 Veda's, nog een Veda te creëren. Deze Veda zou eenvoudig te begrijpen zijn voor de gewone man. Men geloofd dat Bramha dit verzoek in overweging heeft genomen en de Panchama Veda (Vijfde Veda) met de naam "Natya Veda" heeft gecreëerd. Men geloofd dat Brahma de pathya (woorden) heeft genomen van de Rig Veda, de abhinaya (gebaar) van de Yajur Veda, de geet (muziek en zang) van Sama Veda en rasa (gevoelens en emotionele aspecten) van Atharva Veda om Natya Veda te vormen. Na het creëren van deze Natya Veda gaf Brahma deze aan de wijze Bharata en vroeg hem om deze Veda op aarde te verspreiden. Ten gevolge hiervan schreef Bharata de "Natya Shastra" (Wetenschap van Toneel/dramalogie), een geweldig omvattend werk gebaseerd op de wetenschap en techniek van Indiase drama, dans en muziek. Bharata Natyam heeft ook zijn naam gekregen door deze wijze Bharata en de dansers werken nu nog volgens zijn wetenschap. Er is ook nog een verhaal dat zegt dat de Godin Parvathi deze dansvorm tot de mensheid heeft gebracht. Parvati leerde de Bharata Natyam aan Usha, dochter van de demon Banasura. Usha leerde de dans op haar beurt weer aan de Gopi's van de stad Dwaraka, waar de heer Krishna is geboren. Zo werd deze goddelijke dansvorm aan de mensheid voorgesteld en overgedragen.

De dansvormen binnen de Bharata Natyam

De Bharata Natyam is te onderscheiden in 2 dansvormen die samen de Natya vormen.De NrttaDit is de pure zuivere technische dans zonder betekenis. Het is een uiting van schoonheid in haar zuivere vorm, met ingewikkelde ritmische patronen voor de voeten.

De Nrittya

Dit is de verhalende vorm van de Bharata Natyam. Door middel van handgebaren (hasta) en gezichtsexpressie (abhinaya) worden verhalen en mythen over de goden door de danseres uitgebeeld.

De Natya

De Natya is een combinatie van Nrtta en Nrittya, of te wel een combinatie van dansen en acteren.

Universele danstechnieken

Vaak wordt Bharatanatyam automatisch in verband gebracht met de Hindu cultuur. Maar dit is helemaal niet noodzakelijk. In principe zijn nritta en abhinaya universele danstechnieken die losgekoppeld kunnen worden van religie of een specifieke cultuur en in verschillenden contexten kunnen functioneren. In India gebeurt er veel op het gebied van het onderzoeken van de grenzen van de dansvorm en het toewerken naar een verschillende aanpak en presentatie van de Bharatanatyam. Traditionele choreografen zoals Leela Samson, maar ook moderne choreografen zoals Chandralekha en Anita Rathnam hebben een grote bijdrage geleverd aan het moderniseren en toegankelijk maken van deze vorm. Ook buiten India zijn er veel ontwikkelingen aan de gang. In Canada heeft Latta Pada veel werk gedaan en in Californië is Malathi Kumar erg vernieuwend bezig. In England is Shobana Jeyasingh een van de grootste vertolkers van de vernieuwende aanpak van Indiase dans, maar ook jonge choreografen zoals Mavin Khoo en Akram Khan hebben daar veel speelruimte.

Handgebaren

Handgebaren in Indiase dansstijlen worden om verschillende redenen gebruikt. Zo kan de danser door middel van de juiste handgebaren een verhaal of een gemoedstoestand uitbeelden, maar de handgebaren kunnen ook betekenisloos zijn en uitsluitend schoonheid geven aan een technische dans. De Natya Shastra - waarin de regels en voorschriften van de Bharata Natyam danskunst staat beschreven - bevat onschatbare informatie over de vorm, functie en technische details van de Bharata Natyam dans, het theater, make-up en muziek. Daarnaast bevat het boek ook informatie over de hastamudras met hun voornaamste betekenissen. Overige mudras zijn te vinden in schilderijen, tempel reliëfen en oude geschriften.

Doordat in de loop der tijd verschillende dansstromingen zijn ontstaan, zijn ook de handgebaren bij het uitbeelden van een verhaal, per stroming, in details veranderd. De essentie van de handgebaren is echter hetzelfde gebleven; Het door middel van de handen zo optimaal mogelijk uitbeelden van een verhaal of een emotie.

Met handgebaren kan de danser een technische dans dansen. Dit is een dans zonder betekenis met veel ritmische voet en hand patronen. De handgebaren hebben hier als doel de dans in zijn pure schoonheid te tonen. Handgebaren die hierbij gebruikt worden zijn bijvoorbeeld de Pataka (dit is een basis handgebaar waarbij de gestrekte vingers tegen elkaar aangedrukt zijn) en de Alapadma (de vingers wijd verspreid).

In een verhalende dans kunnen de handen door middel van de gepaste vorm een lied of een emotie uitbeelden. Met de handen kun je dieren uitbeelden zoals een hert, een vogel, een schildpad. Ook kan je bijvoorbeeld door met je hand een vuist te maken, heldhaftigheid uitbeelden of met je platte handen tegen elkaar te drukken, de groet uitbeelden. Ook kan de danser door middel van de Pakaka en de Alapadma symbolen uit een verhaal uitbeelden. Met de Pataka kan alles uitgebeeld worden en met de Alapadma wordt een bloem uitgebeeld. Bron: www.kamalroshan.nl

K a t h a k

Kathak, de klassieke dans uit Noord- India, is afgeleid van het woord "Katha", dat verhaal betekent. Kathak, het vertellen van religieuze verhalen, werd voorheen voornamelijk gedanst in tempels. Kathak is rond 1550 uit de heilige tekst "Natya Shastra" ontstaan.

De dans die wij vandaag de dag kunnen bewonderen is ontwikkeld door een groep Kathakdansers, de Kathakas, die door geheel India reisden om zo door middel van zang, dans, acteerwerk het Hindoeïsme te delen met de bevolking. Gedurende verscheidene invasies die de Indiase geschiedenis kent, is Kathak het meest beïnvloed door de heerschappij van de islamitische Moghuls. De koningen van de Moghuls hielden streng toezicht op alle vormen en uitingen van kunst, waardoor Kathak verschoof van een heilige tempeldans naar een hofdans ter vermaak van de heersers. De Indiase dansers hebben bepaalde elementen van de dansers van de Moghuls overgenomen, maar zijn ook beïnvloed door de Perzische dans en muziek die zij met zich meebrachten. Kathak in haar huidige vorm is dus een mooi resultaat van het samensmelten van twee verschillende culturen.

Net bij de meeste vormen van dans in het Hindoeïsme, is de zang waarop gedanst wordt, gebaseerd op de toonladder "Sa Re Ga Ma Pa Dha Ni". Kathak bevat een erg hoog ritmisch gehalte; de dans bestaat in hoofdlijnen uit het snelle voetwerk (het "stappen") en het draaien van cirkels. De basis ligt in de maat van 16 tellen, elke danspas valt terug te voeren op deze telling. Het basisritme gaat uit van acht tellen (de helft van 16) en luidt als volgt: "Taa Thei Thei Tat, Aa Thei Thei Tat". (Afwisselend rechts-links, altijd te beginnen met rechts.) Daarnaast spelen gezichtsuitdrukking, handgebaren en sierlijkheid een zeer belangrijke rol. Tijdens het dansen worden ghungroo's, belletjes die het geluid van de stappen benadrukken, gedragen.

De dans kan zowel door man als vrouw beoefend worden en verbeeldt vaak de verhalen over Radha en Krishna. De gedachte achter de dans is de schoonheid van het leven en daarom bevat de dans zelden statische poses en zit er voortdurend, in wisselende snelheden, beweging in de uitvoering.

Kathak is eeuwenoud; deze stamt uit de tijd van Shri Ram. Law en Kush, de tweelingzonen van Sita en Ram, zijn bekende genoemden onder de kathakaars. Waar de oorsprong van Kathakaar precies ligt en uit welke dansvorm deze voortkomt is niet van belang. Echter, nog altijd vormt het wel een egoprobleem onder de dansstrijders van verschillende dansstijlen.

Bijbelse verhalen worden in dansvorm uitgebeeld omdat de teksten in Sanskriet zijn geschreven. Sanskriet is een taal die over het algemeen alleen door priesters en geleerden wordt begrepen. Een tweede reden van uitbeelding in dansvorm is dat deze vorm de verschillende karakters en ingewikkelde verhalen verduidelijkt en als entertainment wordt gezien.

A u t h e n t i e k e K a t h a k
De authentieke kathak is dus gebaseerd op verhaaluitbeelding. Om over te gaan naar een ander karakter (personalia) plaatse men technische dansstukjes tussen de uitbeelding van elke persoonuitbeelding. Uiteindelijk was toch het verhaal of moraal van belang en de devotie (rasa) en sierlijkheid waarmee de danser dit verhaal kon overbrengen.

O n t w i k k e l i n g b i n n e n k a t h a k

Met de jaren werden techniek en expressie ontwikkeld, alhoewel men zich probeerde vast te houden aan de geleerde techniek die werd verkregen van de guru. In de tijd van de koning Wajid Udith Shah is ontwikkeling van de technische kant in kathak versneld. De koning was een liefhebber van kunst, muziek en dans. Hij had een danser in zijn hofhouding. Een van zijn Pakhawadj (drumspelers) was jaloers op de danser omdat hij een kleine uitkering kreeg en een woning, die hij zowel als huisvesting als oefenruimte gebruikte, ter beschikking had gekregen. Deze jaloerse Pakhawadj vertelde veel vervelende verhalen over het voortrekkerei door de koning. Wajid Udith Shah kon zijn woede niet inhouden en riep zowel de danser als de Pakhawadj bij elkaar. Hij zei dat hij het gekwebbel tussen de twee mannen erg vervelend vond en dat dit moest stoppen. Hiertoe had hij besloten een contest te organiseren. De danser moest met de Pakhawadj wedijveren in de contest. De danser moest dansen en tegelijkertijd moest de Pakhawadj muziek maken. Degene die het eerst zou stoppen met zijn optreden had verloren. Van hem zouden zijn de armen worden afgehakt.

De contest zou na een maand gehouden worden in het paleis van de koning. De oude danser was geschrokken van het besluit van de koning. Hij wist dat zijn uithoudingsvermogen op zijn leeftijd niet al te best was. Zijn jongste zoon, die de zorgen van zijn vader niet meer kon verdragen, besloot in plaats van zijn vader de contest aan te gaan.

Iedereen sprak over het besluit van de koning en de maand vloog voorbij. De koning sprak zijn besluit nog eens uit om misverstanden te voorkomen: hij zal toezien dat de handen van degene die het eerst stopt worden afgehakt.

De danserszoon danste in de contest tegen de Pakhawadj. Na vier uren waren de twee artiesten nog bezig; geen van beiden hield op uit angst voor het afhakken van de handen. De koning kreeg honger maar ook hij mocht de zaal niet verlaten. Na uren improviseerde de danser snelle variaties waarmee hij iedereen wakker schudde en de aandacht tot zich trok. De Pakhawadj kon door zijn vermoeidheid de improvisatie niet bij benen en stopte te spelen. De koning was blij dat er een eind was gekomen aan deze contest en vroeg de danser wat hij als beloning wilde. De danser vroeg de handen van de drummer te sparen. Eenieder prees hem voor zijn goedhartigheid.

Sindsdien bootst men hem na met het opvoeren van snelle variaties. De snelle variaties en hoge tempo werden erg populair; het (jugulbandi)wedijveren met de percussionist en de verhaalverteller werd geen hoofddoel meer. In de kathak ontstonden hierdoor verschillende stromingen, waarvan de een meer het accent legt op het technisch voetwerk en snelle draaien terwijl de andere nog ernaar streeft verhalen zo goed en mooi mogelijk uit te beelden.

Sheila heeft vooral Indiase danslessen gevolgd bij Shahrazad (www.shahrazad.de)